Twee jongens van 15 en 16 lopen ’s avonds laat door een woonwijk met een tas vol zelfgemaakte explosieven. Een alerte buurtbewoner vertrouwt het niet en belt de politie. Even later worden de jongens aangehouden. Ze vertellen dat ze de bom moesten plaatsen bij een woning en het filmpje van de explosie op Snapchat moesten zetten. Zijn deze jongens keiharde daders? Of is er meer aan de hand?  

Daders of slachtoffers?

Uit het politieonderzoek komt naar voren dat er nog iemand betrokken was. Een man van 22 bracht de jongens met zijn auto naar de locatie. Hij blijkt vaker minderjarigen naar gevaarlijke, illegale opdrachten te brengen, zoals drugs uit containers in de haven halen. De man en de jongens leerden elkaar kennen via Snapchat. 

Volgens het Openbaar Ministerie heeft de man bewust minderjarige jongeren de criminele wereld in getrokken. Hij zette ze in als ‘wegwerpartikelen’ die het vuile werk opknappen. De officier van justitie eist daarom acht jaar cel. 

Zijn de jongens dan nog steeds alleen daders? Of zijn ze eigenlijk ook slachtoffers? 

Hoe komen jongeren in de criminaliteit?  

Volgens Fallon Cooper van de Universiteit Leiden zijn jongeren in dit soort situaties vaak allebei: dader én slachtoffer. Fallon doet onderzoek naar hoe jongeren onder druk of dwang van anderen in de criminaliteit terechtkomen. Fallon vertelt: 

‘Via social media en op straat kunnen jongeren makkelijk in contact komen met mensen die zich bezighouden met criminaliteit. Deze personen verleiden jongeren met de belofte op geld en status om strafbare dingen te doen. Daarna kunnen deze jongeren niet snel meer ‘nee’ zeggen tegen een volgende klus.’ 

Waarom worden jongeren ingezet?

Fallon: ‘Door jongeren in te zetten, lopen de opdrachtgevers zelf minder risico. Degene die de opdracht uitvoeren, worden namelijk sneller gepakt. Degene die de opdracht geeft, blijft buiten beeld. Jongeren zullen namelijk niet snel vertellen om wie hen aanstuurt, uit angst voor de gevolgen.’ 

Als jongeren onder druk worden gezet of gedwongen om strafbare feiten te plegen, spreken we van criminele uitbuiting. Dat is een vorm van mensenhandel. Volgens het Centrum Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) krijgen elk jaar duizenden jongeren in Nederland hiermee te maken. 

Wat is het echte verhaal? 

Het is strafbaar om een ander uit te buiten. Als wordt vastgesteld dat je slachtoffer bent van mensenhandel, dan word je niet gestraft voor de dingen die je onder druk hebt moeten doen. Dat heet het non-punishmentbeginsel. Het is dus belangrijk dat politie en rechters verder kijken dan alleen de daad. Wie gaf de opdracht? Wat speelt er verder in het leven van de jongere? Maakte iemand misbruik van zijn of haar kwetsbare situatie? 

Dat is soms lastig te achterhalen. Veel jongeren praten niet, uit angst voor wraak of straf. Hoe kan de politie dan weten of iemand uitgebuit wordt? Fietje Kralt werkt bij het Team Mensenhandel van de politie. Dit is een gespecialiseerd team dat niet alleen naar strafbare feiten kijkt, maar juist ook oog heeft voor slachtoffers. 

Fietje: “Wij proberen vooral te kijken naar waar het gedrag van jongeren vandaan komt. Hoe zijn ze in de situatie terechtgekomen en wat zit erachter?” 

Is criminaliteit een vrije keuze?

Wie is er uiteindelijk verantwoordelijk: de jongens met de tas, of degene die ze met de tas op pad hebben gestuurd?

Sommige mensen zullen zeggen: die jongens hebben er toch zélf voor gekozen? Waarom gaan ze niet gewoon vakkenvullen of in de horeca werken? En dat is ergens begrijpelijk. Wie iets strafbaars doet, moet daarop worden aangesproken. 

Maar: de keuzes die je maakt, hangen vaak sterk af van de situatie waarin je opgroeit. Als je opgroeit met geldproblemen, stress of weinig steun van thuis, kan een aanbod om snel geld te verdienen de enige uitweg lijken. Toch kunnen ook jongeren uit stabiele gezinnen of rijkere buurten worden verleid. Soms begint het met een ‘vrije’ keuze, maar worden zij daarna steeds meer onderdruk gezet om door te gaan. Dus is het dan nog een échte keuze? 

Door welke bril kijk jij? 

Steeds meer professionals kijken niet alleen door de daderbril, maar zien ook het slachtoffer. Zoals de officier van justitie die de man van vervolgt voor criminele uitbuiting, Fallon van de Universiteit Leiden en het Team Mensenhandel van de politie. 

Stel: je denkt dat jouw vriend of broertje zich bezighoudt met strafbare dingen. Door welke bril kijk jij dan? Misschien wordt hij onder druk gezet, of zelfs bedreigd. Misschien heeft hij hulp nodig. Wat kun je dan doen? 

• Praat met iemand die je vertrouwt. 
  Als je je zorgen maakt om iemand – of om jezelf – praat erover met iemand die je vertrouwt. Bijvoorbeeld een familielid, mentor of sportcoach. 

• Chat met Keerpunt. 
  Voor jongeren die betrokken zijn bij criminaliteit is er het chatplatform Keerpunt. Daar kun je veilig je verhaal delen met het chatteam van Keerpunt, ook als je je zorgen maakt om iemand anders.  

• Bel met de zorgcoördinator van SHOP Den Haag
  SHOP geeft advies en hulp aan slachtoffers van criminele en seksuele uitbuiting in de regio’s Haaglanden en Hollands Midden. Je kunt ook anoniem met de zorgcoördinatoren in gesprek, ook als je je zorgen maakt om iemand anders. Bel 06 –140074 38 of mail zoco@shop-denhaag.nl

• Bel met Team Mensenhandel van de politie. 
  Wist je dat je met de politie kunt bellen om advies te krijgen, bijvoorbeeld als je denkt dat iemand wordt uitgebuit? Bel naar 0900-8844 en zeg dat je wilt spreken met Team Mensenhandel. Wil je anoniem een melding maken? Dat kan via Meld Misdaad Anoniem op 0800-7000.