Ga naar de inhoud

Veiligheidscoalitie Den Haag

Maatschappelijke onrust

Maatschappelijke onrust is van alle tijden en onderdeel van de democratische rechtstaat. De manier waarop maatschappelijke onrust ontstaat, hoe het zich ontwikkelt en hoe onrust tot uiting komt verandert echter voortdurend.

Maatschappelijke ontwikkelingen, incidenten en gebeurtenissen kunnen gevoelens van ongenoegen, onzekerheid en onvrede versterken. De uiting die aan deze gevoelens kan worden gegeven, variëren van kleinschalige demonstraties tot verstoringen van de openbare orde en geweld. Het tijdig herkennen en duiden van maatschappelijke onrust is van belang om escalatie te voorkomen en passende handelingsperspectieven te bieden. 

Begrippenkader

a. Maatschappelijk ongenoegen: een onderliggend gevoel of sentiment (zoals onzekerheid, angst, woede, pessimisme of het gevoel niet gehoord te worden) over de richting waarin de samenleving zich ontwikkelt. 
b. Maatschappelijk onrust:
zichtbare, collectieve gedragingen die voortkomen uit maatschappelijk ongenoegen. Dit kan varieren van vreedzame, kleinschalige demonstraties tot radicale en grootschalige acties. 
c. Polarisatie:
het proces waarbij tegenstellingen tussen groepen in de samenleving vergroot worden, waardoor groepen scherper tegenover elkaar komen te staan. 

Maatschappelijke onrust als onderdeel van de democratie

Maatschappelijke onrust B en polarisatie C worden vaak gezien als een probleem, maar onder bepaalde omstandigheden kan het een positieve en vernieuwende invloed hebben op de samenleving en de democratie. Zo kan het in gezonde mate helpen bij het verhelderen van standpunten en keuzes, wordt het debat bevordert en kan het zorgen voor een stimulering van politieke participatie. Als deze dynamiek doorslaat, heeft dat echter wel ingrijpende, negatieve gevolgen. 

Polarisatie als dynamiek

Maatschappelijk ongenoegen A is van alle tijden. Maatschappelijke ontwikkelingen, zoals discussies over migratie, klimaat, woningbouw en bestaanszekerheid, kunnen gevoelens van onzekerheid, onvrede of boosheid oproepen. Het uiten van gevoelens van ongenoegen en het voeren van een kritisch maatschappelijk debat zijn fundamentele onderdelen van onze democratische rechtsstaat. Demonstraties, protesten of andere vormen van maatschappelijke betrokkenheid zijn daarom een belangrijk onderdeel van onze democratie.

Tegelijkertijd kunnen spanningen escaleren en zich vertalen naar maatschappelijke onrust, waarbij collectieve gedragingen leiden tot verstoringen van de openbare orde, strafbare feiten of geweld. Ook online ontwikkelingen kunnen hieraan bijdragen, bijvoorbeeld wanneer desinformatie, complotdenken en polariserende boodschappen gevoelens van wantrouwen of tegenstellingen versterken.

Fasemodel

In bovenstaand proces zijn meerdere fasen te onderscheiden. Het Kennisplatform Inclusief Samenleven noemt de volgende fasen: 

1. Rustfase: wel risicofactoren voor het ontstaan van polarisatie, bijvoorbeeld weinig contact en veel onwetendheid over de ander; 
2. Ongemak: onderlinge misverstanden en vervreemding; 
3. Onderhuidse spanningen: onbehagen, irritaties, negatieve beeldvorming, toename van wij-zij gevoel, vermijden van onderling contact tussen groepen; 
4. Openlijke incidenten en escalatie: opnelijke incidenten of escalatie.

Om heftige incidenten te voorkomen, is het belangrijk om maatschappelijke onrust en polarisatie op tijd te signaleren en te handelen wanneer de voedingsbodem voor onrust toeneemt. Het RSIV ondersteunt de keten maatschappelijke onrust binnen de eenheid Den Haag hierbij. Zo wordt er actief informatie, signalen en ontwikkelingen opgehaald bij partners om een duidelijk beeld van de regio te schetsen. Ook wordt er ingezet op kennisdeling en brede bewustwording op het gebied van voedingsbodems voor polarisatie en de omgang met beladen beleidsthema's. Hier wordt ondermeer vorm aan gegeven door middel van bijeenkomsten, trainingen, praktische handvatten en kennisdeling. 

Ben jij een gemeente of ketenpartner en wil je meer informatie over de keten maatschappelijke onrust? Stuur dan een mail naar rsiv@zoetermeer.nl

Het RSIV

Her RSIV is een netwerkorganisatie van 27 gemeenten in de eenheid Den Haag, het Openbaar Ministerie en de Politie. De ketenregisseur maatschappelijke onrust ondersteunt de ketenpartners bij het signaleren en duiden van maatschappelijke onrust en biedt handelingsperspectief door verbinding te leggen met lokale, regionale en landelijke initiatieven. Daarnaast is de ketenregisseur verantwoordelijk voor het signaleren van maatschappelijke ontwikkelingen en trends, het initiëren en ontwikkelen van interventies en het versterken van de informatiepositie van ketenpartners. 

Documenten

triangle Algemeen

Dit handboek bundelt alle beschikbare informatie over de integriteit van politieke ambtsdragers binnen de decentrale overheden. Het doel is om de decentrale overheden te ondersteunen bij het bevorderen van de bestuurlijke integriteit en de aandacht voor het onderwerp en het integriteitsbewustzijn bij politieke ambtsdragers te vergroten.

  • Auteur: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
  • Documenttype: Handboek
Download
  • Documenttype: Algemeen
Download
  • Datum: 3 Apr 2024
  • Auteur: RSIV
  • Documenttype: Algemeen
Download

Omgang met mensen die zich soeverein verklaren Ervaringen, wijsheden, dilemma’s en behoeften van lokale ambtenaren en professionals

  • Auteur: Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht – Avans Hogeschool
  • Documenttype: Rapport
Download

Een veiligheidspsychologisch perspectief op maatschappelijke onrust

  • Auteur: Marnix Eysink Smeets
  • Documenttype: Rapport
Download
  • Auteur: Caspar van den Berg en Annemarie Kok
  • Documenttype: Rapport
Download

Met trots presenteren wij het jaarplan 2025 van het RSIV. In een tijd van maatschappelijke spanningen, digitalisering van criminaliteit en hardnekkige problemen zoals mensenhandel, is samenwerking belangrijker dan ooit. Het RSIV verbindt gemeenten en veiligheidspartners in onze regio. We bundelen krachten, delen kennis en bieden maatwerk, omdat de uitdagingen van vandaag vaak vragen om een regionale of zelfs landelijke aanpak. Met dit jaarplan bouwen we verder aan een sterke, weerbare regio. Met concrete acties versterken we de bescherming van onze inwoners en ondernemers.

  • Datum: 23 Apr 2025
  • Auteur: rsiv
  • Documenttype: Algemeen
Download

Voor een integere en weerbare gemeenteraad in aanloop naar en na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 is door de RIEC's gezamenlijk een toolbox opgesteld. Hierin zijn tools te vinden die gebruikt kunnen worden in aanloop naar de verkiezingen. Daarnaast staan er ook tips in hoe het onderwerp integriteit blijvend onder de aandacht te houden na de verkiezingen.

  • Documenttype: Toolbox
Download

Gemeenten van elke omvang krijgen te maken met risico’s van ondermijning, en juist daarom is het essentieel dat gemeentesecretarissen het gesprek over integriteit en weerbaarheid actief blijven voeren. Hans Demoed deelt in een interview met VGS Magazine zijn ervaringen over dit onderwerp.

  • Documenttype: Algemeen
Download

triangle Onderzoeksrapporten, beelden en publicaties

Sinds de opkomst van sociale media zijn er zorgen over de invloed van online platforms op menselijk gedrag. Een recent onderzoek van het WODC belicht de rol van sociale media in het licht van polariserende content. Ook wordt er gekeken welke rol aanbevelingsalgoritmen en offline contacten spelen. De bevindingen van dit onderzoek zijn bruikbaar als achtergrondinformatie op het gebied van de wisselwerking tussen online en offline beïnvloeding en polariserende content. Deze two-pager vat het onderzoek samen.

  • Datum: 12 Nov 2026
  • Auteur: Emma Koornneef
  • Documenttype: Algemeen
  • Pagina's: 2
Download

triangle Praktische tips & tools

Van 6 t/m 13 november is het de Week van de Mediawijsheid. In het kader van deze week is er een handreiking ontwikkeld over de manosphere en hoe deze online beweging invloed kan hebben op jongeren. De handreiking gaat in op de aantrekkingskracht van de manosphere, hoe dit consequenties kan hebben voor het gedrag van jongeren en hoe je jongeren stimuleert om online content kritisch te beoordelen. Ook kun je gesprekstips en concrete tools vinden voor professionals.

  • Datum: 10 Nov 2026
  • Auteur: Emma Koornneef
  • Documenttype: Handreiking
  • Pagina's: 2
Download

Recent waarschuwden de AIVD en NCTV in de publicatie 'Achter de facade' voor de normalisering van extremistisch gedachtegoed. Symbolen en beeldtaal kunnen hierin een rol spelen. Deze handreiking biedt professionals handvatten om symbolen te herkennen en te duiden. Ook kun je praktische tools en tips vinden.

  • Datum: 10 Nov 2026
  • Auteur: Emma Koornneef
  • Documenttype: Handreiking
  • Pagina's: 2
Download

Op 28 februari 2026 openden de VS en Israël een militaire aanval op Iran. Dit conflict kan maatschappelijke spanningen veroorzaken binnen Nederlandse gemeenschappen, waaronder bij mensen met een Iraanse, Joodse, Israëlische of Amerikaanse achtergrond. Het RSIV heeft een factsheet opgesteld met praktische tips voor gemeenten om vroegtijdig in contact te treden met deze gemeenschappen en spanningen zoveel mogelijk voor te zijn.

  • Datum: 23 Mar 2026
  • Auteur: Jona Wolff
  • Documenttype: Factsheet
  • Pagina's: 1
Download